Spadki

Stwierdzenie nabycia spadku

Temat dziedziczenia jest instytucją powszechną, albowiem śmierć bliskich dotyka niestety każdego człowieka. Z punktu widzenia prawnego, chwila śmierci jest momentem otwarcia spadku, czyli następuje wówczas nabycie praw i obowiązków zmarłego przez spadkobierców. Aby fakt ten ujawnić w stosunkach zewnętrznych, wobec osób trzecich, niezbędne jest uzyskanie stosownego dokumentu. Przepisy przewidują  w tym zakresie dwie możliwości; mianowicie poświadczony akt dziedziczenia, wydawany przez notariusza, bądź też postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, które wydaje sąd rejonowy, właściwy dla ostatniego miejsca pobytu zmarłego.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każda osoba, która ma w tym interes prawny. Przede wszystkim będą to spadkobiercy, ale też często dochodzi do sytuacji, kiedy z wnioskiem takim występuje wierzyciel zmarłego, aby móc w dalszej kolejności egzekwować swoją wierzytelność od spadkobierców dłużnika. We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wskazać osobę spadkodawcy, datę jej śmierci, ostatnie miejsce pobytu, a także przedstawić krąg znanych spadkobierców. Podajemy także, czy zmarły pozostawił testament; jeśli mamy taką wiedzę, należy wskazać, gdzie on się znajduje, natomiast gdy jest w posiadaniu składającego wniosek, należy załączyć go do pisma. Składamy także akt zgonu spadkodawcy oraz akty stanu cywilnego, poświadczające pokrewieństwo ze zmarłym, czyli w przypadku dzieci – odpisy aktów urodzenia, w przypadku małżonka – odpis aktu małżeństwa. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku podlega opłacie sądowej w wysokości 50 zł.

W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wskazuje osobę spadkodawcy oraz krąg spadkobierców, podając w jakiej części każdy z nich spadek nabywa. Nie dochodzi na tym etapie do fizycznego przyznania konkretnych przedmiotów, pozostawionych przez zmarłego. Spadkobiercy stają się współwłaścicielami majątku spadkowego, ale także dłużnikami solidarnymi za długi spadkodawcy. Dlatego, aby ostatecznie rozstrzygnąć kwestie własnościowe, należy dokonać działu spadku.

Dział spadku

Dokonanie działu majątku spadkowego możliwe jest w dwojaki sposób. Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni co do sposobu tego podziału, mogą sporządzić umowę, w której wskażą, jakie składniki majątku spadkowego przypadają któremu spadkobiercy. Przepisy nie przewidują żadnej szczególnej formy dla takich zapisów, jednak pamiętać należy o tym, iż jeśli do masy spadkowej wchodzi nieruchomość, w tym zakresie konieczne jest sporządzenie aktu notarialnego.

Niestety często się zdarza, że spadkobiercy nie dochodzą sami do porozumienia odnośnie działu spadku. Wówczas każdy z nich może złożyć do wniosek o dział spadku do sądu rejonowego. Do pisma takiego należy załączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź też poświadczony akt dziedziczenia oraz wymienić wszelkie przedmioty, jakie spadkodawca po sobie pozostawił w spadku wraz z szacunkowym wyliczeniem wartości każdego składnika. Wskazujemy także sposób, w jaki powinien zostać podzielony, naszym zdaniem, spadek.

Istnieją trzy podstawowe sposoby podziału majątku spadkowego. Pierwszym, który w miarę możliwości powinien być uwzględniony, jest fizyczny podział rzeczy. Mianowicie sąd przyznaje każdemu ze spadkobierców konkretne przedmioty, których wartość w sumie odpowiada wysokości ich udziału w majątku spadkowym. W razie konieczności, zasądza się stosowne spłaty pomiędzy spadkobiercami, aby te udziały wyrównać. Jeżeli taki sposób podziału majątku okaże się, z różnych względów, niezasadny, sąd przyzna cały majątek spadkowy jednemu spadkobiercy, z obowiązkiem dokonania stosownych spłat na rzecz pozostałych uczestników postępowania. Ostatnim ze sposobów działu spadku jest sprzedaż majątku spadkowego przez komornika i podział, pomiędzy spadkobierców, uzyskanej z tego tytułu kwoty.

Problematyka postępowania spadkowego

O ile formalne wymogi wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, czy wniosku o dział spadku mogą wydawać się nieskomplikowane, w rzeczywistości postępowania spadkowe toczą się niejednokrotnie latami. Wymagają one często przeprowadzenia wielu dowodów, a także właściwej interpretacji stanu faktycznego oraz prawnego. Dochodzi do kwestionowania składu majątku spadkowego, wartości poszczególnych przedmiotów, podważania zasadności konkretnego sposobu podziału majątku spadkowego, zaproponowanego przez uczestników postępowania. Niemal w każdym postępowaniu pojawiają zagadnienia, które wymagają szczegółowej analizy prawnej i właściwego doświadczenia w prowadzeniu tego typu postępowań, dlatego niezwykle istotna jest reprezentacja fachowego pełnomocnika w sprawie.